niedziela, 3 września 2017

Brak tytułu, czyli Polska 2017

Kilka polskich wrażeń: 

Wrzuty z TVP są stąd: Tymczasem w Wiadomościach
Usłyszałem niedawno od X, że chciałby widzieć Europę jako twierdzę broniącą się przed islamem, emigracją oraz podobnymi katastrofami. Przy innej okazji napisał o “unijnym pierdolamento o wartościach, wolności etc., a gdy przyjdzie co do czego, to UE i tak wydaje rozkaz do wykonania”. Dotąd uważałem, że nie można mieć złudzeń, czy Polska, lub jakikolwiek inny kraj poza Unią Europejską, będą mogły w ten sposób rozwinąć swoje własne standardy dotyczące “wartości i wolności”, by nie musiały “wydawać rozkazów”, jak to robi Unia. Czy w ogóle może wykonać to jakikolwiek system, z definicji będący bezwzględną maszyną imperatywów i przymuszania grubą perswazją, w której jedyne, co bliskie człowiekowi, to że użyto do niej ludzkiej mowy? Czy “unijne pierdolamento o wartościach” jest gorsze od narodowego transu pod biało-czerwoną flagą?

 *

X nie widzi niczego złego w marszach przeciw “islamizacji” Polski oraz hasłach, które są na nich głoszone. Mistyczna ekstaza, do której konfekcję patriotyczną przygotowano chyba specjalnie jako szaty liturgiczne, nie budzi w nim niepokoju, jest wręcz przeciwnie.

*

 Jeszcze inny X ilekroć mówi o muzułmanach, używa podobnych haseł również prywatnie. Nie od razu dociera do mnie, że “brudas” to synonim “nachodźcy”. Gdy powiedziałem, że świat człowieka cechuje to, w jaki sposób używa on języka, usłyszałem w odpowiedzi, że to ja swoim językiem chcę mu ten świat zakłamać.

*

X, młody człowiek, po powrocie z gimnazjum opowiada kawały o Syryjczykach płynących przez Morze Śródziemne (ilu Syryjczyków zmieści się w czteroosobowym pontonie?) lub umieszczanych w obozach dla uchodźców. Rozmowa przy grillu, zaproszeni sąsiedzi, sporo ludzi. Rozpoczyna się pogawędka językiem z marszów organizowanych przez antymuzułmańskich entuzjastów. Nikt zdaje się nie mieć pojęcia, jak wiele z tego X rozumie i uczy się przy okazji, i cieszy się z aprobaty dorosłych, którą wywołał przyniesionymi przez siebie kawałami.

*

X pyta mnie, dlaczego nie mam “dobrej pracy”, dlaczego żyję tak jak żyję. Kiedy słyszy moją odpowiedź, jego duma jest urażona tym, że ktoś ma za nic wartości, pojęcia i cele systemu, któremu on zaprzedał duszę, aby móc nazywać swą pracę “dobrą pracą” itp. Duma tego samego X nie jest urażona, gdy opowiada o swoich planach życia w oderwaniu od jarzma, poszukiwaniu spokoju, z czasem coraz częściej sprowadzanego do słów: “na emeryturze”.

*

Mailowa rozmowa z X. Otrzymuję spis sukcesów, po którym mogę sprawdzić, co jest w życiu ważne oraz ile z tego osiągnąłem, czego sobie odmówiłem, co mnie ominęło. Wyliczenie przedstawia wyłącznie materialne wartości, wszystko, co istotne, według czego mam ocenić swoje postępowanie, sprowadzone zostaje do majątku, pieniędzy i kariery.

*

Norwegia. Dobrze poznaję tam X, z którym włóczę się po kraju i maluję domy. Przez półtora miesiąca słucham wywodów o polskiej polityce, która niszczy mu życie, odbiera szanse na karierę etc. X czuje się wręcz znieważony norweskim spokojem, zwłaszcza wieczorami pieni się i zamiast wpatrywać w gwiazdy i cieszyć się nocą, peroruje, ile kraje Zachodu są winne Polakom za to, że powstrzymali pochód komunizmu, ile Niemcy muszą wypłacić odszkodowań, ile Rosja, a ile ci z Polaków, którzy sami zdradzali. Na myśl o tym wszystkim dymi mu się z głowy, mimo że jest tysiące kilometrów od domu, za Morzem Bałtyckim i siedmioma górami. Człowiek utkany z małostkowości, lęku i pielęgnowanej urazy. Żywe zakompleksienie. Gdy już pomszczone zostaną krzywdy, które go trapią, będzie musiał znaleźć następne, by pozostać sobą. Nawet nie chcę wyobrażać sobie jego snów.

*

Anglia. X przybył tu niemal 20 lat temu. Nie tęskni za Polską, nie lubi nastroju, który tam panuje, stanu ducha Polaków, który trudno wytrzymać. “Wydawałoby się, że przez 20 lat coś się może zmienić, może nawet coś się zmieniło, ale ja też zmieniłem się i odczuwam tam coraz większą niewygodę. Nawet myślący ludzie przesiąknięci są materializmem, a ci mu przeciwni wytrąceni są przezeń z równowagi, stają do walki z nim przybici i na własną rękę. Taki jest efekt natręctwa pracy i życia w zapierdolu, z którego uczy się ludzi być dumnym i nazywać go Polską. To smutne i żal mi ich, ale efekt jest taki, że unikam Polaków. To taka rzadkość trafić na nieogłupiałego, że już dawno przestałem próbować.”

*

X nawrócił się i jest głęboko wierzącym katolikiem. Próbuję wyobrazić sobie duchową podróż, którą przebył. W rozmowie poruszam jakiś temat z Tygodnika Powszechnego, bo przypuszczam, że może on być jakąś platformą porozumienia między mną a X. Spotykam się z postawą krytyczną wobec tygodnika, następnie wobec papieża Franciszka, a moja uwaga na temat Radia Maryja kończy się obroną księdza Rydzyka i tego, jak wiele zrobił dla wierzących. Trup chrześcijaństwa cuchnie w Polsce tak bardzo, że ledwo udaje mi się oddychać jego wyziewami.

*

Chcąc poznać warunki panujące w polskim systemie, dowiedzieć się o politykach ze “sceny”, słucham ich wypowiedzi, oglądam wywiady, na FB czytam dyskusje i komentarze różnych stron, przeglądam programy TVP.

Zbigniew Ziobro o Andrzeju Dudzie zaledwie trzy lata temu: "Pan poseł Duda zawdzięcza swoje istnienie w polityce mnie i posłowi Mularczykowi i zachowuje się bardzo nieładnie swoimi wypowiedziami o zdrajcach… Bo jeżeli ktoś kogoś zdradził, to [on] się zachował jak taki Judasz, poszedł za srebrniki do prezesa Kaczyńskiego, choć dzięki nam znalazł się w polityce."

Kalina Błażejowska (pisząca dla Wysokich Obcasów i Tygodnika Powszechnego), z której profilu FB kopiuję te słowa, nazwała wypowiedź ministra “chłopackimi porachunkami”. Proszę, czytelniku, zadaj sobie trud i przeczytaj jeszcze raz cytowane słowa oraz określenie p. Błażejowskiej, poświęć mu chwilę i doceń łatwość i elegancję, jaką mają kobiety w określaniu duchowego wieku mężczyzn.
Szkoda, że p. Błażejowska tak niewiele pisze o politykach i działaniach opozycji, bo ma rękę do komentarzy (polecam na przykład ten: Imieniny Pana Janka). Nawet nie będę próbował jej dorównać i po prasówce, którą sobie zrobiłem, powiem tylko, że ten żałosny rząd, którego polityków nie można słuchać bez zażenowania, posiada opozycję dla siebie wręcz wyśnioną, idealną, w formie pustki, nicości ucieleśnionej, tej opozycji wręcz nie ma ani intelektualnie, ani pod względem charakteru, a to co jest, to prezent dla Kaczyńskiego skrojony idealnie pod rozmiar jego buta. Kto inny miałby w tych warunkach rządzić, jak nie on? I gdzie znajdzie się satyryk, który wyczerpałby do ostatka to niewyczerpane źródło, jakim są charaktery i metody działania polskich wybrańców ludu? Trzeba by pięciu Juwenalisów, dziesięciu Horacych, chociaż nie, ta czara zawsze pozostanie pełna.

Kilka “antypolskich” myśli: 

W Polsce Unia Europejska bywa określana jako kalifat. Chyba żaden znany mi Polak nie poznał w swoim życiu nawet jednego muzułmanina (niekoniecznie tak głęboko, by się z nim zaprzyjaźnić, ale by choć przeprowadzić jedną prywatną rozmowę o życiu, świecie etc.). Część rozmów o islamie, które z Polakami prowadziłem, kończyła się jako rozmowy o terroryzmie oraz o metodach, którymi trzeba się z z islamem rozprawić. Zwykle była też przy okazji tego wszystkiego niechęć do mediów oraz do UE, że zakłamują rzeczywistość pokazując nieprawdę lub propagując zachowania wbrew “tradycji”. Natomiast ludzie nie tak nieprzyjaźni wobec muzułmanów, którzy np. popierają przyjmowanie uchodźców w Polsce, z powodu braku doświadczenia mówią i robią to, co wynika raczej z dobroci serca, z przekonań i z ich osobowości, i co robiliby zawsze. I tak zostanie: przez brak codziennego kontaktu z muzułmanami Polacy będą prowadzili tylko akademickie spory na temat tego, co dzieje się na Zachodzie i na Bliskim Wschodzie. Jakość i poziom tych sporów wskazuje zresztą, że do niczego innego by się nie nadawali.

*

“Zakłamywanie rzeczywistości” i postępowanie wbrew “polskiej tradycji” z czasów PO-PSL zmieniło się w propagowanie w TVP ksenofobicznych i nacjonalistycznych haseł w oparciu o przywłaszczoną sobie przez PiS “tradycję”, która, rozumie się, ma być niezakłamana. Niestety, PiS miał zawsze wolną rękę w obszarze kultury, bo poprzednie rządy oddały mu te pola może nawet z ulgą. Przecież upadek mediów publicznych nie zaczął się za PiS-u, gdzie sięgnął dna. Pamiętam za czasów PO-PSL ćwierkające ptaszki puszczane zamiast audycji na programie drugim Polskiego Radia, bo na opiekę nad dobrami kulturowymi takimi jak telewizja czy radio poprzednie rządy nie miały pieniędzy. PiS ma dla odmiany – jak na polskie warunki – ogromne wydatki na kulturę, więc jednak można. To, że zostają w dużej mierze zużyte w sposób, o którym nikomu się nie śniło, to już inna bajka. Ale może na to sobie Polacy zasłużyli, żeby do największych głębin ducha żeglowali na toruńskich falach radiowych, a wyżynami ich kultury stała się obsesja państwowa. Ani o centymetr głębiej, ani o centymetr wyżej.

*

Z polskich paradoksów: niezależnie od tego, jak wspaniały byłby rozwój gospodarki, odmiana sytuacji materialnej Polaków i zmniejszenie dystansu biednych do bogatych, do których PiS by doprowadził – a przecież nie można mu odmówić sukcesów czy zwrócenia uwagi na rzeczy, które wcześniej były pomijane – niezależnie od tego, władza, która ogranicza wolność, która zmierza w najlepszym razie w stronę pół-dyktatury i która podpiera się tak grubą propagandą, że nawet sami jej zwolennicy są zakłopotani, która posługuje się niemal wyłącznie językiem emocji, i która trwale dzieli Polaków – nie jest niczego warta. Ale kto pośród herosów opozycji umiałby konkurować z chochołem, jakim jest PiS? Kto potrafiłby przeszkodzić mu w czymkolwiek? Zdaje się, że nikt, więc wszystkim stronom politycznego sporu pozostaje trzymać kciuki za Kaczyńskiego...

*

O ile PiS nie zdemontuje demokracji, a mógłby to zrobić wyłącznie wyprowadzając Polskę z UE, będę zawiedziony i zaskoczony, gdy za 2 (gdyby była jakaś opozycja) lub najdalej za 6 lat (gdy nie będzie opozycji) sam na zawsze nie zatonie. Dobrą wiadomością jest to, że gdy będzie szedł na dno, ma szansę pociągnąć za sobą w głęboki muł polski Kościół, który gniecie się pod tą komiczną egidą, rozgrzesza ją, uświęca ją, nadaje jej posmak toruńskiego piernika. Że Episkopat Polski od lat nie wypowiedział się stanowczo w sprawie Radia Maryja oraz księdza Rydzyka, to już dawno przekreśliło go w moich oczach, ale to, jak Kościół zachowuje się wobec obecnego rządu, jest wręcz zdumiewające. Już samo milczenie najwyższych instancji Kościoła w sprawie tego, co się dzieje, oznaczałoby aprobatę tego stanu rzeczy, ale przecież ta aprobata jest zwykle jawna, o czym mówią sami katolicy (np. w tym miejscu). Mam taką wizję, że razem ze zniknięciem PiS-u dokona się przemiana obyczajowa, zmieni się rozumienie religii w Polsce, zniknie wpływ Kościoła na sprawy państwowe, na edukację szkolną, na śmietnik trafił katolicki zakalec prowieniencji toruńskiej, przepadnie obsesja państwowa, kulty śmierci takie jak religia smoleńska czy religia powstania warszawskiego będą czczone na cmentarzach, a polski Kościół wyjdzie wreszcie z systemu i stanie po stronie człowieka, zyszczy nam, spuści nam, Kyrie eleison!

*

Zawsze miałem żal do romantyków za dwie strony ich obsesji. Czy nie mogli poprzestać na jednej, na duchowości, naturze i wrażliwości? Nie znam w literaturze polskiej niczego bliskiego w swym pięknie i głębi do tych słów:

Już wstążkę pawilonu wiatr zaledwie muśnie,
Cichymi gra piersiami rozjaśniona woda;
Jak marząca o szczęściu narzeczona młoda
Zbudzi się, aby westchnąć, i wnet znowu uśnie.

Żagle, na kształt chorągwi gdy wojnę skończono,
Drzemią na masztach nagich; okręt lekkim ruchem
Kołysa się, jak gdyby przykuty łańcuchem;
Majtek wytchnął, podróżne rozśmiało się grono.

O morze! pośród twoich wesołych żyjątek
Jest polip, co śpi na dnie, gdy się niebo chmurzy,
A na ciszę długimi wywija ramiony.

O myśli! w twojej głębi jest hydra pamiątek,
Co śpi wpośród złych losów i namiętnej burzy;
A gdy serce spokojne, zatapia w nim szpony.

Być tak wysoko i daleko od spraw tego świata i zniszczyć to przez rojenia narodowe, dać się opętać złu – tego nie da się wybaczyć.  Zwłaszcza, że atmosfera, z której powstały np. Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego, równie łatwo mogła skłonić do napisania czegoś zupełnie w drugą stronę, rodzaju katechizmu polskiego abnegata. Mogłyby go otwierać takie napomnienia: 

Nie zaprzedawaj swojej duszy systemowi, za wszelką cenę unikaj tego zła, bo już nawet to, że akceptujesz sprzedaż życia za pieniądze, rozliczany godzinami dzień pracy, edukację w systemie od dzieciństwa, życie wśród wartości systemu, pojęć systemu i celów systemu, i podobnych cudów na jego chwałę – to już wystarczy, to już za dużo i nie wolno, nie wolno ci posuwać się dalej ani o krok, ani o jeden krok, nie możesz już iść na dalsze ustępstwa. 

Radź tak przyjaciołom, ostrzegaj ich przed zagubieniem, przed zaprzedawaniem duszy, bo staną się kimś innym, bo przestaną być sobą, bo nawet nie zauważą, jak upodobnią się do systemowego produktu, a przecież wystarczy rozejrzeć się po ludziach wciągniętych w system, by zobaczyć, co to oznacza, jak się zmienili, jak mylnie interpretują te zmiany, jak bardzo system ich zaślepił. Ale cokolwiek by się działo z innymi, zostaw ich, idź samotnie, nie zaprzedawaj swej duszy systemowi. 

Adam Mickiewicz 

Było tak blisko, by powstało podobne dzieło. Niestety...

sobota, 19 sierpnia 2017

Impresja 4


Słusznie powiedział ktoś, że Othello jest podobny do komedii; że budulcem jej często jest narastające nieporozumienie, udawanie kogoś innego czy robienie kogoś w konia, i że on też na tym się opiera. Mam wrażenie, jakby ślad, jaki po poznaniu Othella pozostaje, w połowie brał się stąd, że użycie technik komediowych - w czymś tak tragicznym jak ta sztuka – działa na człowieka jak doza psylocibyny dwukrotnie większa od tej proponowanej przez najbardziej doświadczone smurfy. Honest Iago do samego końca jest tak tytułowany... Jeden wielki bad trip.

Act V, Scene I
A bedchamber in the castle: DESDEMONA in bed asleep; a light burning.
Enter OTHELLO
OTHELLO
It is the cause, it is the cause, my soul,--
Let me not name it to you, you chaste stars!--
It is the cause. Yet I'll not shed her blood;
Nor scar that whiter skin of hers than snow,
And smooth as monumental alabaster.
Yet she must die, else she'll betray more men.
Put out the light, and then put out the light:
If I quench thee, thou flaming minister,
I can again thy former light restore,
Should I repent me: but once put out thy light,
Thou cunning'st pattern of excelling nature,
I know not where is that Promethean heat
That can thy light relume. When I have pluck'd the rose,
I cannot give it vital growth again.
It must needs wither: I'll smell it on the tree.
Kissing her
Ah balmy breath, that dost almost persuade
Justice to break her sword! One more, one more.
Be thus when thou art dead, and I will kill thee,
And love thee after. One more, and this the last:
So sweet was ne'er so fatal. I must weep,
But they are cruel tears: this sorrow's heavenly;
It strikes where it doth love. She wakes.
DESDEMONA
Who's there? Othello?
OTHELLO
Ay. Desdemona.
DESDEMONA
Will you come to bed, my lord?
OTHELLO
Have you pray'd to-night, Desdemona?
DESDEMONA
Ay, my lord.
OTHELLO
If you bethink yourself of any crime
Unreconciled as yet to heaven and grace,
Solicit for it straight.
DESDEMONA
Alas, my lord, what do you mean by that?
OTHELLO
Well, do it, and be brief; I will walk by:
I would not kill thy unprepared spirit;
No; heaven forfend! I would not kill thy soul.
DESDEMONA
Talk you of killing?
OTHELLO
Ay, I do.
DESDEMONA
Then heaven
Have mercy on me!
OTHELLO
Amen, with all my heart!
DESDEMONA
If you say so, I hope you will not kill me.
OTHELLO
Hum!
DESDEMONA
And yet I fear you; for you are fatal then
When your eyes roll so: why I should fear I know not,
Since guiltiness I know not; but yet I feel I fear.
OTHELLO
Think on thy sins.
DESDEMONA
They are loves I bear to you.
OTHELLO
Ay, and for that thou diest.
DESDEMONA
That death's unnatural that kills for loving.
Alas, why gnaw you so your nether lip?
Some bloody passion shakes your very frame:
These are portents; but yet I hope, I hope,
They do not point on me.
OTHELLO
Peace, and be still!
DESDEMONA
I will so. What's the matter?
OTHELLO
That handkerchief which I so loved and gave thee
Thou gavest to Cassio.
DESDEMONA
No, by my life and soul!
Send for the man, and ask him.
OTHELLO
Sweet soul, take heed,
Take heed of perjury; thou art on thy deathbed.
DESDEMONA
Ay, but not yet to die.
OTHELLO
Yes, presently:
Therefore confess thee freely of thy sin;
For to deny each article with oath
Cannot remove nor choke the strong conception
That I do groan withal. Thou art to die.
DESDEMONA
Then Lord have mercy on me!
OTHELLO
I say, amen.
DESDEMONA
And have you mercy too! I never did
Offend you in my life; never loved Cassio
But with such general warranty of heaven
As I might love: I never gave him token.
OTHELLO
By heaven, I saw my handkerchief in's hand.
O perjured woman! thou dost stone my heart,
And makest me call what I intend to do
A murder, which I thought a sacrifice:
I saw the handkerchief.
DESDEMONA
He found it then;
I never gave it him: send for him hither;
Let him confess a truth.
OTHELLO
He hath confess'd.
DESDEMONA
What, my lord?
OTHELLO
That he hath used thee.
DESDEMONA
How? unlawfully?
OTHELLO
Ay.
DESDEMONA
He will not say so.
OTHELLO
No, his mouth is stopp'd;
Honest Iago hath ta'en order for't.
DESDEMONA
O! my fear interprets: what, is he dead?
OTHELLO
Had all his hairs been lives, my great revenge
Had stomach for them all.
DESDEMONA
Alas! he is betray'd and I undone.
OTHELLO
Out, strumpet! weep'st thou for him to my face?
DESDEMONA
O, banish me, my lord, but kill me not!
OTHELLO
Down, strumpet!
DESDEMONA
Kill me to-morrow: let me live to-night!
OTHELLO
Nay, if you strive--
DESDEMONA
But half an hour!
OTHELLO
Being done, there is no pause.
DESDEMONA
But while I say one prayer!
OTHELLO
It is too late.
He stifles her

poniedziałek, 17 kwietnia 2017

RAF: The Battle of Britain. 15 września 1940 (11)



W poprzednich wpisach rozproszyłem tyle informacji i uwag o grze, że na razie nie mam ochoty więcej się nad nią rozwodzić. Ostatnia notka miała być podsumowaniem, ale niestety nie będzie. Być może za jakiś czas dam radę takie podsumowanie napisać.

Zdarzyło się tak, że dzień zwycięstwa RAF-u w grze zbiegł się z rocznicą “dnia bitwy o Anglię”. 15 września 1940 roku odbył się największy i decydujący rajd niemieckich sił powietrznych: Luftwaffe przekroczyło kanał La Manche kolejno w dwóch wielkich formacjach, wysyłając łącznie ponad 600 myśliwców i 500 bombowców. RAF zaangażował do bitwy z tymi siłami 24 dywizjony myśliwców. Większość niemieckich celów nie została osiągnięta, a zacięta całodniowa bitwa przyniosła Niemcom duże straty. Co decydujące, nastąpił tego dnia upadek morale niemieckich lotników. Przyszło im walczyć z 300 myśliwcami RAF-u, podczas gdy na odprawach zapewniano ich, że – jako całość – RAF nie liczy już nawet tyle. 17 września Hitler odłożył inwazję na bliżej nieokreśloną przyszłość. Same naloty bombowe i walki powietrzne nad Anglią trwały jeszcze długo, ale uwaga Hitlera przenosiła się na wschód. Wygrana wojna z Sowietami miała przekonać Anglię do przyjęcia pokoju...

W rozgrywanej partii decyzja o odwołaniu inwazji przyszła o 2 dni wcześniej, już 15 września. Na ten dzień Niemcy postanowili pozostawić priorytety bez zmian: najważniejszym celem pozostały lotniska, mniej istotnymi fabryki oraz porty, a najmniej ważnymi miasta i radary.
Od godziny 8 do 18 przeprowadzono 5 nalotów: dwa na lotniska North Weald, jeden na lotnisko Biggin Hill; pozostałe dwa rajdy Szkopy przeprowadzili na zakłady przemysłowe Brooklands i Yeovil. Co prawda ostatni z tych nalotów przypadł na 18 i po nim miało nastąpić podliczanie punktów rezerw, wyczerpania Luftwaffe itd., ale zanim to nastąpiło, wskutek strat Luftwaffe poziom punktów zwycięstwa osiagnął próg 35 (dokładnie 37), co oznacza natychmiastowy koniec gry i złamanie potencjału militarnego przeciwnika. Rzecz jasna nawet gdyby to nie nastąpiło, to przy rozliczaniu reszty i tak wyszłoby na to, że inwazja została odwołana, ale to czysta przyjemność wygrywać z Hitlerem poprzez nokaut.


Zapewne rozgrywka siłami niemieckimi będzie o wiele trudniejsza i jeśli sięgnę jeszcze po tę grę, to spróbuję zagrać Luftwaffe. Będzie to zupełnie inny punkt widzenia i zupełnie inna historia.

*


Starałem się do którejś z tych notek dodać parę słów i zdjęć związanych z dywizjonem 303, który odegrał ważną rolę w bitwie o Anglię, ale odkładałem to ciągle do następnego razu, aż tu nagle wypadło, że obsługiwany przez system gry “wąsik” poddał partię.

Historycznie dywizjon 303 został sformowany wcześniej, ale dopiero od 31 sierpnia 1940 uznano jego gotowość bojową. Złożyła się na niego grupa doświadczonych pilotów, którzy wcześniej brali udział w kampanii wrześniowej 1939 oraz majowej 1940. Pierwszy patrol odbyli 1 września 1940 roku, w rocznicę rozpoczęcia wojny – zestrzelono podczas niego 6 messerschmittów bez strat własnych. Pośród dywizjonów latających na Hurricane`ach 303 osiągnął największą liczbę zestrzeleń w całym RAF-ie, a według niektórych szacunków miał ich więcej nawet od tych dywizjonów, które latały na Spitfire`ach. Nawet jeśli nie i jeśli przyjąć najmniej korzystne dla 303 szacunki, polski dywizjon jest na 4 miejscu. Niezależnie od powyższego, poniósł on w czasie całej kampanii najmniejsze straty, więc ilość zestrzeleń w stosunku do strat własnych i tak czyni go najskuteczniejszą jednostką RAF-u w bitwie o Anglię.
Josef František
Asem dywizjonu i najskuteczniejszym myśliwym całego RAF-u był czeski pilot Josef František. W czasie bitwy o Anglię zestrzelił 17 wrogich samolotów, w tym 9 messerschmittów. Część z tych zestrzeleń osiągnął w czasie samotnych polowań, które były wbrew brytyjskiej taktyce prowadzenia walki powietrznej, ale ze względu na wyniki wyjątkowo dano mu na nie przyzwolenie. Zginął 8 października 1940 roku w wieku 26 lat. Przyczyną śmierci było prawdopodobnie fizyczne i psychiczne wyczerpanie, które spowodowało utratę kontroli nad samolotem w czasie lądowania po patrolu.

W sieci jest sporo głosów na temat niedocenienia polskich pilotów. Poniższy film brytyjskiej produkcji temu przeczy. Swoją drogą, mam wątpliwości, czy analogiczny film na temat cudzoziemców mógłby powstać w Polsce. Trwa on niecałą godzinę i jeśli ktoś ma chwilę czasu, to czemu nie? Co prawda kręcony jest z użyciem kiczowej telewizyjnej maniery, z podniosłą muzyką i graniem na uczuciach w najmniej subtelny sposób, ale jak się to przełknie, to może być.

Na koniec dodam, że szperając po sieci za ciekawostkami znalazłem angielski (amerykański?) dowcip idealny na zakończenie tej relacji z gry:

A Polish pilot sees a German airplane and a Russian airplane. Which one does he shoot down first? The German. Business before pleasure. 
dywizjon 303

niedziela, 16 kwietnia 2017

RAF: The Battle of Britain. 13 września 1940 (10)

Dygresja wojennicza
W połowie września rozpoczęto ewakuację dzieci z Londynu
Mam problem ze znalezieniem odpowiedniej formy na pisanie relacji z tej gry. Wyliczanie dni, godzin, celów i sił niemieckich wysłanych nad Anglię w każdej misji znudziło się już nawet mnie, który rozumie, o co tu chodzi i skąd opisywane dane się biorą. Mija się to zresztą z przyjętym na początku założeniem, czym miała być ta relacja. Spróbuję chociaż trochę naprawić tę omyłkę i jeszcze raz wskazać, co jest tematem gry i na czym polega rola grającego. Przede wszystkim przyjmijmy właściwą perspektywę i wróćmy do podstaw.

RAF: The Battle of Britain Johna Butterfielda to gra w skali operacyjnej. W ogóle nie tyka ona taktycznych szczegółów walki powietrznej, toteż po kilku godzinach nalotów – a co dopiero po kilku dniach – gracz rzuca na pamięć i w kółko kostką sześcienną i wprowadza na planszę rezultaty walk, powtarzając wielokrotnie tę samą procedurę, która czynnik taktyczny bitwy o Anglię rozstrzyga elementem losowym. Gracz nie dowiaduje się z gry w zasadzie niczego, co dawałoby mu wyobrażenie o tym, jak latano, które parametry samolotów były cenione i czym w szczegółach różniły sie one między sobą; nie dowiaduje się też, jak współdziałano ze sobą w powietrzu, czy używano jakichś formacji i jeśli tak, to jakich. To nie istnieje w tej grze. Fabularyzując w tych wpisach rzuty kostką i przedstawiajac rozgrywkę w ten sposób oddalałem się cały czas od tego, o czym gra próbuje opowiedzieć.

Sercem RAF-u jest wyznaczanie godzin i rejonów patroli oraz decyzje, w jaki sposób odpowiadać na naloty, jaką siłą i skąd. Robiąc te wpisy powinienem był skupić się na przedstawieniu mechanizmów odpowiedzialnych za te elementy gry. Jeśli więc jakiś szalony czytelnik dotrwał do tego momentu i uparcie czyta tę relację, pozostaje mi przeprosić go za wprowadzanie w błąd oraz ukłonić się za wytrwałość. Myślę, że dobrnąć tutaj mogli wyłącznie ci, którzy albo są tak zainteresowani grą Johna Butterfielda, że chłoną każde zdanie na jej temat, albo tak lubią czytać tego bloga, że wybaczają jego autorowi przynudzanie oraz błędne decyzje. Miło was tutaj gościć.

Dygresja blogerska

Błędne decyzje pisarskie autora bloga są na szczęście nieszkodliwe i nie przynoszą takich rezultatów, jakie przyniosłaby Anglikom błędna strategia obrony wyspy w 1940 roku. Chciałoby się nawet rzec, że pisanina jest zawsze niewinną próbą, która nikomu nie przynosi krzywdy. To jednak nie do końca prawda. Do pewnego stopnia strategie pisarskie pierwszych dekad dwudziestego wieku pomogły rozpowszechnić i oswoić przemiany ducha inspirowane przez baronów przemysłowych i prometeuszy dzisiejszego lepszego świata, którzy z artystów uczynili swoich pupilków i pomogli im puszczać ich ujadanie przez megafony.
Bombardowanie Londynu trwało co dzień przez prawie 2 miesiące

Noi vogliamo cantare l'amor del pericolo, l'abitudine all'energia e alla temerità – zwiastował anioł nadchodzącego pokolenia w 1908 roku, a wyrocznię jego publikowano na pierwszej stronie każdej gazety chcącej uchodzić za nadążającą za duchem czasów. Niedługo później Europa składała się z milionów futurystów okopanych za siatką z drutu lub, w drugim pokoleniu, przemierzających Europę pojazdami pancernymi, a siatkę z drutu pozostawiających dla cywilów. Niewinna miłość do niebezpieczeństwa, nawyk do energii oraz gwałtowności w imię tego, by nie pamiętać o spokojnej przeszłości – jeśli na czymś zależy sprzedawcy towaru, to uczyni on z artysty kreatora całego kierunku, a z kierunku obowiązującą modę i szanowaną estetykę, choćby była to gra chochlą na patelni, pisanie listów po ciemku lub malowanie farbą olejną z użyciem szczoteczki do zębów. Odpowiednikiem tej rąbanej siekierą estetyki jest dziś zmuszanie publiczności do nadążania za tzw. światem informacyjnym. Po przemówieniach kilku ministrów, po kilku obejrzanych rozmowach na najwyższych szczeblach, które brzmią jak poematy Marinettiego, człowiek, który do takiej sztuki nie przywyka na co dzień, nie będzie miał innego marzenia, jak wrócić do czytania książki o belle epoque jak do schronu przeciwbombowego. Nigdy przedtem równie mocno nie domagało się odpowiedzi zapytanie, czy to ten, kto nie ma TV i Internetu, nie wie, w jakim świecie żyje, czy też jest na odwrót?
 
Noi vogliamo glorificare la guerra - sola igiene del mondo - il militarismo, il patriottismo, il gesto distruttore dei libertari, le belle idee per cui si muore e il disprezzo della donna. Chcemy wysławiać wojnę – jedyną higienę świata – militaryzm, patriotyzm, destrukcyjny gest wyzwolicieli, piękne idee, za które się umiera, oraz pogardę dla kobiety.

Autor Bombardamento di Adrianopoli byłby niepocieszony widząc, że RAF w mojej rozgrywce, czasu gry 13 września 1940 roku, nie tylko zestrzelił wiele myśliwców i nie dopuścił do części bombardowań, ale w ogóle był o włos od wyperswadowania Hitlerowi, że inwazję na wyspy należy odwołać. Zanim jednak skończę tę przydługą dygresję i napiszę, jak powinien wyglądać raport gry w RAF, który powiedziałby czytelnikowi o grze od właściwej perspektywy, a zarazem miał szansę utrzymać jego zainteresowanie, pociągnę choć w paru słowach przyjęty na początku modus scribendi:

13 września 1940

Niemcy otrzymali priorytet wysoki dla ataków na lotniska, średni na porty i zakłady przemysłowe oraz niski na miasta i radary.

Zaczęli o 8 rano i do godziny 18 przeprowadzili 6 dużych nalotów: dwa na lotnisko Hornchurch, jeden na lotnisko Middle Wallop, kolejne na fabryki w Rochester oraz w Bristolu, oraz mały rajd na radar w Beachy Head. Taktyka atakowania niemieckich samolotów tylko przy własnej przewadze okazała się dla RAF-u skuteczna. Postanowiłem tak dokończyć grę i zobaczyć, co z tego wyjdzie. Duże naloty atakuję wyłącznie wtedy, gdy radary wcześnie wykrywają Niemców i mogę zareagować szybko. W grze oznacza to możliwość wsparcia atakowanego sektora przez siły RAF-u z innych rejonów. Jeśli nie mogę uzyskać przewagi, nie wysyłam nawet jednego samolotu. Niemcy wtedy nadlatują i bombardują cele bez strat własnych. Tocząca się kostka oznacza rozmiar zniszczeń. Wyjątek robię przy obronie radarów – zawsze staram się przeszkodzić atakom na nie, na szczęście bardzo rzadkim. Z perspektywy militarnej najbardziej na rękę byłyby mi bombardowania miast i śmierć cywilów. Taki obraz daje gra, zgodny z historią.

Po całym dniu powietrznych walk nad Anglią, w czasie których dzięki oszczędnemu gospodarowaniu siłami i graniu nie tak, jak Niemcy chcą, ale do własnej melodii – czyli traktowaniu ich jako celów, które należy atakować, a nie przed którymi należy się bronić, wynik przedstawia się następująco:

Punkty Zwycięstwa: 18 dla Anglików (przy 19 byłoby zwycięstwo strategiczne nad Niemcami. Od 11 września każdy dzień ma przypisaną liczbę Punktów Zwycięstwa – ujemną oraz dodatnią – poza którą gdy wynik wychodzi, gra kończy się i inwazja wchodzi bądź w fazę przygotowań, bądź też jest odwołana. Dla każdego kolejnego dnia września liczba ta maleje (czyli z przedziału 19/-19 spada do 17/-17 itd. Wystarczy więc, że w następnym dniu nalotów utrzymam obecny rezultat i wygrałem, Hitler odwoła inwazję.)

Rezerwy angielskie: Spitfire 19, Hurricane 23, piloci 1
Rezerwy niemieckie: myśliwce 0, bombowce 14, punkty wyczerpania Luftwaffe 7 (przy 8 punktach wyczerpania Luftwaffe zaczyna nie nadążać z nadrabianiem strat; ujawniają się też pierwsze oznaki coraz niższego morale pilotów niemieckich maszyn).

Kilka myśli o właściwym wyglądzie relacji z partii w RAF

Londyńczycy kładą się do snu
Jest takie powiedzenie wojenników, że gra wojenna jest tak dobra, jak dobre są jej zasady o zaopatrzeniu. W przypadku RAF-u gracz w ogóle nie musi martwić się o zaopatrzenie, ponieważ działa u siebie i jest stale zasilany nowymi punktami rezerw Spitfire`ów oraz Hurricane`ów. Nie musi rozciągać linii zaopatrzeniowej, zapewniać paliwa itd., bo wszystko jest na lotniskach, a gra nie przedstawia skali strategicznej, w której chodziłoby o pozyskiwanie i zapewnianie dopływu tych środków.

W przypadku RAF-u idealna relacja byłaby fabularyzowanym (lub nie) raportem logistyka. Można by się z niego dowiedzieć, o której godzinie i z którego lotniska zostały posłane na patrol samoloty kolejnych dywizjonów, jaki sektor patrolowały, kiedy wróciły oraz ile czasu zajmie przygotowanie tych maszyn do kolejnego patrolu, w czasie którego inne maszyny muszą być poderwane i obecne na angielskim niebie. Istotna byłaby też liczba samolotów na każdym jednym lotnisku. Jako że dzień nalotów w grze składa się z 12 godzin (rozgrywanych w turach po 2 godziny), gracz musi przez ten czas gospodarować dostępnymi środkami. Stosując jednostki czasowe z gry - patrol trwa 2 godziny, po których dywizjon, jeśli nie poniósł strat i może być gotowy do dalszej służby, potrzebuje 2, a czasem 4 godzin na przywrócenie do gotowości bojowej. Na lotnisku w Hornchurch mamy 4 dywizjony. Jeśli poślemy dwa o 6 rano, to musimy liczyć się z tym, że na 8 rano będą dostępne tylko pozostałe 2. Na godzinę 10 te z pierwszego patrolu powinny już być gotowe, ale może się zdarzyć tak, że będą gotowe dopiero na 12 albo też że wskutek ciężkich walk w ogóle nie wrócą już tego dnia do działań. I tak na każdym lotnisku. Do patrolowania jest 15 sektorów, do dyspozycji jest 14 lotnisk. Na niektórych stacjonują 2 lub 3 dywizjony, na żadnym nie pomieścimy więcej niż 4. Z relacji, które napisałem, powinno być oczywiste, że 2 dywizjony nie są zbyt wielką siłą i że Niemców trzeba atakować większymi grupami. Okazje, które na to pozwalają, są określane w znacznej mierze przez los (tak długo, jak radary działają). Wczesne wykrycie pozwala wysłać na zagrożony sektor samoloty z okolicznych lotnisk. Gracz na ten element nie ma jednak żadnego wpływu – może poza tym, że powinien starać się, by wykrywalność wroga była zachowana, czyli aby radary funkcjonowały. Ich uszkodzenia mają decydujący wpływ i wydaje mi się, że tylko ich stałym bombardowaniem Luftwaffe ma szansę unieszkodliwić RAF. Zadawanie krwawych strat RAF-owi nie przynosi efektów wobec szybkiej produkcji kolejnych samolotów, choć w czasie ciężkich walk może pojawić się problem z niedoświadczonymi załogami, którymi trzeba będzie obsadzać maszyny.
zniszczenia dokonane minami zrzucanymi na spadochronach

Biorąc powyższe pod uwagę, zaczynając relacje z gry powinienem był wybrać jakieś lotnisko i na jego przykładzie przybliżyć, jak działa ruch na nim i z jakimi problemami się spotyka, jakie dywizjony na nim stacjonują i w jakim są stanie. Powiedziałoby to więcej o grze.

POST SCRIPTUM

Oprócz gry RAF: The Battle of Britain, która problem zaopatrzenia zamieniła na kłopoty logistyczne, temat zaopatrywania wojsk jest elementem innych dobrych gier solo. D-Day at Omaha Beach, gra tego samego autora, z pozoru wyda się zasiadającemu do niej wojennikowi grą w zdobywanie bunkrów i umiejętne wykorzystywanie własnych wojsk przy minimalizowaniu strat. Zrozumienie tego nie daje jednak zwycięstwa w grze, ono tylko umożliwia ją do ostatniego etapu, po którym gracz przekonuje się, że właśnie przegrał. Istotne jest bowiem zabezpieczenie linii komunikacyjnej (na wzór linii zaopatrzeniowej), bo tylko dzięki niej można wejść desantowanymi żołnierzami głębiej w pozycje niemieckie i realizować właściwe cele desantu. Inne świetne gry solo – Silent War i Steel Wolves autorstwa Briena Millera – z pozoru przedstawiają walkę okrętów podwodnych ze statkami nawodnymi wrogich państw (odpowiednio Japonii i Anglii/aliantów). Właściwym ich tematem i problemem do pokonania przez grającego jest jednak rozciąganie linii zaopatrzeniowej do baz; linii, która będzie pozwalała okrętom podwodnym utrzymywać się daleko i długo na patrolu, bo tylko wtedy okręt może dawać jakieś “wyniki”. Pozostałe elementy tych gier – ataki na statki handlowe, wykrycie przez niszczyciele, walka – są dodatkami, podobnie jak w RAF-ie, rozstrzyganymi przez element losowy. Decyzje w tych grach solo polegają na zbudowaniu działającego systemu komunikacyjnego, zaopatrzeniowego czy logistycznego, zapewniającego maksymalne wykorzystanie dostępnych środków, żeby można było sobie dzięki nim porzucać kostkami i dopowiedzieć w wyobraźni całą resztę.

czwartek, 13 kwietnia 2017

RAF: The Battle of Britain. 7 września 1940 (9)


Priorytet wysoki: lotniska
Średni: porty, zakłady przemysłowe
Niski: radary i miasta

8 rano to w tej partii ulubiona pora Niemców. Wykrywam 7 grup lecących na port Dover. Jestem w stanie odpowiedzieć 6 dywizjonami i robię to mając nadzieję, że tylko połowa niemieckich sił to myśliwce i że szanse na zwycięstwo są realne. I rzeczywiście, skład nalotu okazuje się następujący: 2 grupy myśliwców Bf-109 polujących na RAF, 1 grupa myśliwców pozostająca na kanałem, 2 kolejne grupy w bliskiej eskorcie bombowców: grup złożonych z Dornierów-17 i Heinkli-111. Te posłane 6 dywizjonów RAF-u nie zostawia Niemcom żadnych szans, najpierw rozbijam myśliwce, potem przechwytuję bombowce i w przeciągającej się walce powietrznej całe zgrupowanie zostaje pokonane, a każda z niemieckich grup przetrzebiona – poza tymi, którzy patrolowali kanał.

Niestety, w tym samym czasie odbywa się inny nalot w tym samym sektorze – na fabryki w Rochester. Niemców jest dużo – 4 grupy Bf-109, 3 grupy Bf-110 i 2 grupy He-111, a ja zaangażowałem większość do walki nad Dover, więc postanawiam przepuścić to zgrupowanie. Bombardowanie nie przynosi wielkich zniszczeń.
Dorniery 17, chyba ostrzeliwane
O tej samej porze Niemcy rozpoczęli też nalot na lotnisko Kenley, wykrycie mówi o 8 grupach. Waham się chwilę, ale posyłam na nie 4 dywizjony licząc, że wypadki potoczą się tak jak nad Dover. Problem w tym, że nie mam tam żadnych Spitfire`ów, a niemiecka osłona okazuje się silna: 4 grupy Bf-109 pilnujace 3 grup He-111 (+1 grupa myśliwców nad kanałem). Przegrywam, tracę sporo Hurricane`ów, a Kenley zostaje zbombardowane.

O 10 nalot na Hornchurch. Wykrycie podaje dokładne siły wroga: 2 grupy Bf-109, 3 grupy Ju-88 i dodatkowo po jednej grupie myśliwców w bliskiej eskorcie i nad kanałem. Przy wsparciu artylerii przeciwlotniczej moje Hurricane`y (tylko je mogę zaangażować że względu na to, ze Spitfire`y mam na lotnisku po walce nad Dover) rozbijają Niemców, ale nie w całości. Nieliczne Junkersy-88 dają radę zrzucić bomby na Hornchurch. Na szczęście żadna z nich nie pada na lotnisko.

Nastaje chwila oddechu. Mam czas na reorganizację sił, bo następny nalot wypadł na lotnisko w Debden dopiero o godzinie 14. Duży rajd – nic więcej nie wiem. Z uśmiechem na ustach posyłam 10 dywizjonów i mówię Szkopom “szach mat”. Sprawdzam, co tam leci, co szykują. Okazuje się, że to fałszywy alarm. Posłałem większość okolicznych sił RAF-u oczyszczając niebo w innych miejscach z osłony. Pora sprawdzić, kiedy i gdzie odbędzie się następny nalot, bo wygląda to bardzo niedobrze...
Hurricane`y
Szczęście początkującego. Dopiero o 18 i daleko na Portsmouth radar wykrywa 1 grupę. Tak Niemcy chcą zakończyć dzień. Posyłam 4 dywizjony dla pewności. Bf-110 ponoszą ciężkie straty zanim doleciały do wybrzeży... Ale to nie koniec dnia: jeszcze nalot na Hornchurch, mam dokładne dane: na moich będą polować 3 grupy Bf-109, a centrum stanowią 2 grupy Ju-88 osłaniane przez Bf-110. Po chwili namysłu podrywam z lotniska 3 dywizjony Spitfire`ów. Będzie równa walka, której planowałem już unikać, ale skoro mam te samoloty na lotnisku i mam choć czas, by je z niego podnieść, to tak robię. Niestety, okazuje się “na miejscu”, że wykrycie nie było dość dokładne i niemieckich myśliwców jest więcej. Przewaga Niemców doprowadza do poważnych strat RAF-u, co boli, bo dzień był niezły i kończyłem go w dobrym humorze. Co gorsza, Junkersy nadlatują nad lotnisko i zrzucają bomby wybuchowe. Na szczęście nie spadają one na lotnisko... Morda piszącego te słowa śmieje się, już zamierzam przejść do fazy kończącej dzień, kiedy to spostrzegam na “pożegnalnej” karcie bombardowań informację, że o tej samej porze, na to samo miejsce przeprowadzana jest od razu druga fala nalotu. Ech.. Kolejna ekipa Szkopów pastwi się nad lotniskiem, nie mam co im przeciwstawić. Tym razem bomby spadają tam gdzie mają spaść.

Tak wygląda hangar lotniska Middle Wallop po nalocie
Najzabawniejsze jest to, że lotnisko w Hornchurch pozostaje gotowe do użycia. Nie miałem jak dotąd nawet raz wyłączonego lotniska z gry. Nie wiem, na ile to jest wiarygodne i czy czasem nie ma tutaj w grze jakiegoś błędu. Argumenty, które trzeba wziąć pod uwagę, są nastepujące: widzę po zdjęciach, że były to lotniska polowe, więc rzeczywiście o wyłączeniu pasa startowego z użycia można mówić dopiero wtedy, gdyby się dokumentnie zaorało całe pole bombami. Z drugiej strony nie chodzi tylko o pas startowy, także o hangary, gdzie przeprowadzana jest naprawa maszyn, miejsca, gdzie przechowywane są zbiorniki z paliwem, amunicja itd. Gra pokazuje, że niemieckie siły bombowe nie miały możliwości, by przeprowadzić tak niszczące bombardowania, jakich od nich oczekiwano.
W czasie rozgrywki wygląda to więc tak, że niemiecki cel: lotnisko, o ile nie ma się na nim samolotów – a łatwo do tego doprowadzić – jest dobrą wiadomością dla grającego. Myślę, że mimo wszystko nie tak to powinno wyglądać. Szkody nie są wielkie. Jedyne, co może się zdarzyć, to wyłączenie lotniska z gry na cały dzień, ale nawet wówczas efekt byłby jedynie taki, że samoloty z tego lotniska mogą być angażowane do walki tylko we własnym sektorze, nie mogą wspierać innych. Nie jest to coś strasznego.

Punkty zwycięstwa: 7 dla Anglików
Rezerwy angielskie: Spitfire 21, Hurricane 23, piloci 2 (przy czym ciągle 3 dywizjony obsadzone świeżakami)
Rezerwy niemieckie: myśliwce 2, bombowce 19, punkty wyczerpania Luftwaffe: 2

W kąciku historycznym amatora z oślej ławki mogę dodać kilka słów na temat bombardowań lotnisk, bo data 7 września 1940 roku jest z tym częściowo powiązana. Od nalotu odwetowego na Berlin z 25 sierpnia upłynęło trochę czasu. Przed tym bombardowaniem w niemieckich komunikatach propagandowych – a i zapewne w przekonaniu wielu nazistowskich koryfeuszy – RAF był już na kolanach. To, że w ogóle dokonano tego bombardowania w tak trudnym dla angielskich sił lotniczych czasie, musiało wprawić niemieckie dowództwo w zakłopotanie; dało też pewnie do myślenia samym Berlińczykom. 4 września Hitler wygłosił mowę potępiającą ten nalot i ostrzegł, że Luftwaffe w odwecie również może zrzucać bomby na cywilów i niszczyć miasta. Jak dotąd Niemcy skupiali się głównie na lotniskach. Do końca sierpnia 1940 roku Biggin Hill było częściowo wyłączone, a w parę dni później nieczynne “do odwołania”, podobnie jak Eastchurch. Hornchurch i Debden były poważnie uszkodzone. Ciężka sytuacja była też na innych lotniskach. Był to w ogóle jeden z najtrudniejszych momentów RAF-u, zbliżającego się do punktu, w którym musiałby przenieść siły na lotniska w głąb kraju.
Centrum Londynu 7 września 1940

Pogróżki, że Luftwaffe, zamiast lotnisk, zacznie bombardować miasta, musiały być przyjęte z nadzieją przez Churchilla i sztab Fighter Command. W nadchodzących dniach Bomber Command urządza kolejny rajd na Berlin. W nocy miasto “odwiedza” 85 bombowców RAF-u. 7 września Niemcy w odpowiedzi zmieniają taktykę, dając RAF-owi czas na przywrócenie lotnisk do używalności. Płacą za to Londyńczycy. W ciągu dnia około 600 samolotów atakuje Londyn. W nocy przylatuje kolejne 300.

John Beard z 249 dywizjonu RAF-u, na widok niemieckich samolotów wyłaniających się z chmur i lecących w kilku warstwach i falami w stronę Londynu, powiedział, że “był to widok piękny i przerażający”.
Heinkel 111 nad Londynem 7 września 1940